Xabi Alonso, Ruben Amorim, Enzo Maresca “ra đường”: Kỷ nguyên HLV chỉ là con tốt thí?
Hàng loạt HLV tài năng liên tiếp bị “trảm” ở các ông lớn châu Âu, từ Xabi Alonso đến Ruben Amorim và Enzo Maresca. Phải chăng, quyền lực tuyệt đối của các ông chủ đang đẩy người cầm quân vào thế yếu, biến họ thành những quân cờ dễ dàng bị thay thế trong ván cờ bóng đá hiện đại?
“Ta nói cho ngươi nghe lời khuyên chí lý này, Brian Clough. Dù ngươi có nghĩ mình giỏi cỡ nào, thông minh đến mấy, hay quen biết bao nhiêu bạn bè mới trên TV đi chăng nữa, thì thực tế bóng đá khắc nghiệt lắm: Chủ tịch là sếp, sau đó đến các giám đốc, rồi thư ký, các cổ động viên, cầu thủ, và cuối cùng, thấp kém nhất, dưới đáy xã hội, người mà ai cũng có thể làm ngơ, chính là gã HLV chết tiệt!”
Những lời lẽ “xuyên tim” từ Sam Longson gửi đến Brian Clough trong bộ phim The Damned United chưa bao giờ đúng đến vậy vào năm 2026. Có lẽ nào, sau gần một thế kỷ tôn sùng “sự sùng bái cá nhân” của các HLV, chúng ta đang chứng kiến hồi kết? Liệu làn sóng sa thải ồ ạt đầu năm 2026 có phải là dấu hiệu cho thấy không chỉ cái chết được tiên tri từ lâu của HLV như một ngôi sao độc lập, mà còn là sự kết thúc của ý tưởng rằng người dẫn dắt và chọn đội hình là nhân vật quan trọng nhất trong một câu lạc bộ?
Chắc chắn một điều, vị thế của các HLV tại những câu lạc bộ hàng đầu chưa bao giờ mong manh đến thế. Khởi đầu nhiệm kỳ bằng một chuỗi trận kém may mắn? Bay ghế! Cố gắng tạo dựng quyền lực cho mình giữa một rừng giám đốc điều hành? Bay ghế! Kiên định với triết lý chiến thuật đã giúp bạn có việc? Bay ghế! Nhượng bộ yêu sách của cầu thủ và chứng kiến phong độ sa sút? Chắc chắn, đó cũng là một vé… bay ghế!
Dường như các HLV trưởng chẳng thể làm gì để thoát khỏi áp lực tứ phía. Cứ nhìn Xabi Alonso mà xem, một HLV tài năng mà chắc chắn các CLB lớn sẽ trải thảm đỏ mời gọi. Anh ấy trở lại Santiago Bernabeu không chỉ với tư cách là một cựu cầu thủ huyền thoại, người đã giành chức vô địch Champions League thứ 10 (La Decima) và xứng đáng được tôn trọng, mà còn là một trong những chiến lược gia xuất sắc của làng túc cầu. Ý chí và tầm nhìn của anh đã biến Bayer Leverkusen thành một đội bóng hàng đầu châu Âu. Anh chẳng cần chứng minh thêm điều gì.
Những HLV như vậy vẫn có thể thất bại, nhưng Alonso thì không. Sau khi bắt đầu công việc tại Club World Cup, chiến lược gia 44 tuổi đã biến Real Madrid thành đội bóng có lẽ là mạnh nhất châu Âu trong vài tháng đầu mùa giải. Kylian Mbappe đạt phong độ đỉnh cao nhất trong sự nghiệp và rõ ràng phong cách kiểm soát bóng, gây áp lực cao từ Bundesliga hoàn toàn có thể áp dụng cho một trong những đội bóng lớn nhất thế giới. Ít nhất là về mặt kết quả, dù có chút “lấn cấn” trong trận đấu với Atletico Madrid.
Tuy nhiên, hệ thống đó lại không thể phát huy hết năng lực của mọi siêu sao. Một cuộc “đụng độ” với Vinicius Junior đã dẫn đến một sự thay đổi mạnh mẽ, ít nhất là đối với Alonso. Chỉ trong vài ngày, Real Madrid trở lại với lối chơi “hên xui”, Mbappe và Vinicius lững thững dạo chơi ở phần sân đối phương tại Anfield, chờ đợi ai đó giành lại bóng, thần kỳ chuyền qua tuyến giữa và đưa bóng đến đúng vị trí của họ.
Có lẽ bạn sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng kết quả thi đấu đã xuống dốc không phanh. Chỉ số bàn thắng kỳ vọng cũng giảm sút đáng kể. Nếu bạn truy ngược điểm đổ vỡ đến El Clasico, trận đấu mà Real Madrid đã đè bẹp Barcelona, bạn sẽ thấy một đội bóng từ thành tích 12 thắng, 0 hòa, 1 thua đã lao dốc xuống 8 thắng, 3 hòa, 4 thua. Alonso đã phải thỏa hiệp với tầm nhìn của mình giữa làn sóng chỉ trích dữ dội. Nhưng điều đó thậm chí còn chẳng mua thêm được cho anh bao nhiêu thời gian.
Có lẽ anh ấy nên kiên định đến cùng. Dẫu sao, Real Madrid dưới thời Alonso đã chơi thứ bóng đá mà anh được thuê để xây dựng. Ruben Amorim cũng từng thử điều đó. Ngay ngày đầu tiên, anh đã tuyên bố: “Không có con đường thứ hai!” Ngay cả Giáo hoàng cũng không thể thay đổi cách tiếp cận chiến thuật của anh (ừ thì trừ trận đấu với Wolves, dù trận đó có vẻ là một ngoại lệ). Cả thế giới bóng đá đều biết điều này. Sự bảo thủ của Amorim đã khiến anh mất cơ hội đến Liverpool. Ấy vậy mà chính vì lý do đó, ngay khi phong độ và chỉ số bàn thắng kỳ vọng bắt đầu cho thấy các cầu thủ của anh đã thấm nhuần sơ đồ 3-4-2-1, anh lại bị “đá đít” khỏi Old Trafford. À, cộng thêm vài lời lẽ “khó nghe” dành cho cấp trên nữa chứ.
Brian Clough có thể chứng thực rằng những cơn nóng giận đó sẽ đẩy bạn đến bờ vực, bất kể bạn đang dẫn dắt đội bóng ở kỷ nguyên nào. Nhưng cho đến gần đây, cuộc chiến ngôn từ giữa chủ tịch và HLV dường như chỉ là tàn tích của thời tiền Ngoại hạng Anh. Việc Amorim theo chân Enzo Maresca công khai “đấu đá” có thể chỉ là sự trùng hợp, hoặc cũng có thể là dấu hiệu cho những gì sắp tới, khi các HLV phải vật lộn để định vị vai trò của mình. Maresca được cho là đã bất bình không chỉ với những áp đặt từ bộ phận tuyển dụng khổng lồ mà còn cả những can thiệp từ đội ngũ y tế vào chính sách lựa chọn cầu thủ của anh.
Ở Ngoại hạng Anh năm 2026, những yêu sách như vậy nghe có vẻ cực đoan. Liệu trong tương lai thì sao? Các nhà đầu tư Mỹ xem cấu trúc quản lý của các câu lạc bộ mà họ mua là lỗi thời, quá nhiều quyền lực được trao cho những nhân vật “qua đường” ở khu vực huấn luyện. Đủ người trong số họ đã chứng kiến thiệt hại do các HLV kiêm giám đốc điều hành gây ra cho các đội bóng. Rốt cuộc, có một logic thuyết phục để tách biệt nhu cầu kết quả tức thì khỏi các vấn đề dài hạn hơn về thể lực cầu thủ hoặc nhu cầu tương lai của một đội bóng ở vị trí tiền vệ cánh trái. Nếu thành công và thất bại của một HLV được định nghĩa bởi kết quả tức thì, thì chẳng phải họ sẽ được trao quyền hiệu quả nhất khi chỉ được hướng dẫn tập trung vào những gì đang ở trước mắt sao?
Người kế nhiệm Maresca dường như cũng thừa nhận điều này vào thứ Hai. “Tôi rất muốn ở đây sáu năm hoặc lâu hơn,” Liam Rosenior nói. “Tôi muốn ở lại càng lâu càng tốt. Nhưng tôi biết rằng để điều đó xảy ra, tôi cần phải thắng. Đơn giản vậy thôi.”
Vậy còn chỗ nào cho những người không thắng ngay lập tức vì họ có tầm nhìn về cách tốt nhất để chiến thắng trong tương lai? Mikel Arteta đến Arsenal vào năm 2019 không phải vì đội bóng cần cải thiện kết quả nhanh chóng. Động lực của anh là “biến đổi câu lạc bộ”. Để làm được điều đó, Arsenal đã phải trải qua một giai đoạn “chạm đáy” với rất nhiều trận đấu tẻ nhạt. Sự biến đổi có lẽ còn chưa kết thúc. Arsenal đã được đền đáp không chỉ vì sự kiên nhẫn của họ mà còn vì đã trao quyền cho Arteta và ban huấn luyện của anh, những người có đánh giá tài năng đã được ủng hộ trong tuyển dụng, giữ chân cầu thủ và hầu hết mọi khía cạnh khác của Arsenal mà bạn có thể kể đến.
Điều đó quan trọng bởi vì dù quyền uy của HLV có bị xói mòn đến đâu, HLV trưởng vẫn sẽ phải là bộ mặt của câu lạc bộ. Ngay cả ở Đức và Ý, nơi các giám đốc thể thao có thể phải giải thích cho hành động của mình, thì “nhịp điệu” xung quanh tổ chức vẫn được thiết lập bởi người đàn ông trong khu vực kỹ thuật. Anh ấy là người định hình câu chuyện hiện tại và vẽ nên bức tranh tương lai. Khi điều đó phát huy tác dụng – không chỉ trong trường hợp của Arteta mà còn là sự cộng sinh của Jurgen Klopp tại Liverpool, cường độ dữ dội của Antonio Conte và Juventus, hay tất nhiên là sức hút của Brian Clough ở Derby và Nottingham – thì động lực đó là không thể cưỡng lại.
Các “bộ vest” ở văn phòng điều hành nên ghi nhớ điều đó. Những người có thể chia sẻ quan điểm rằng HLV là kẻ thấp kém nhất nên xem xét các câu lạc bộ có thể vươn cao đến mức nào khi họ bổ nhiệm đúng người.
