Cứ đến 23 tháng Chạp, dòng người lại nô nức mang cá chép ra sông, hồ tiễn Táo quân về trời. Nhưng liệu hành động tưởng chừng “thiện lành” ấy có thật sự trọn vẹn, hay đang vô tình đẩy cá vào cõi chết và biến môi trường thành bãi rác khổng lồ?
Thả cá chép tiễn Táo quân: Nét đẹp hay “nỗi đau” môi trường?
Ngày 23 tháng Chạp, không khí khắp nơi bỗng hối hả lạ thường. Ai ai cũng muốn kịp sắm sửa lễ vật, đặc biệt là những chú cá chép còn bơi lội tung tăng, để thực hiện nghi thức tiễn ông Công ông Táo chầu trời. Đây đã trở thành một nét văn hóa, một truyền thống quen thuộc và đẹp đẽ của người Việt ta từ bao đời nay.
Theo quan niệm dân gian, cá chép chính là phương tiện để Táo quân cưỡi về trời báo cáo mọi việc trong năm. Thả cá chép, hay còn gọi là phóng sinh, không chỉ là hành động thể hiện lòng thành kính mà còn là việc làm phúc đức, cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, an khang thịnh vượng.
Khi “phóng sinh” thành… “phóng tử” và “phóng rác”
Tuy nhiên, bên cạnh những hình ảnh đẹp, thiêng liêng ấy, lại có không ít “hạt sạn” khiến truyền thống ý nghĩa này mất đi phần nào giá trị. Nhiều người, vì thiếu hiểu biết hoặc vô tâm, đã biến hành động phóng sinh thành “phóng tử” cho những chú cá và “phóng rác” ra môi trường.
Đầu tiên phải kể đến câu chuyện “thả cá kèm rác”. Túi nilon đựng cá, bát đĩa cúng, tro hương hay thậm chí cả vàng mã… tất cả đều “đồng hành” cùng cá chép xuống sông, hồ. Khỏi phải nói, cảnh tượng dòng nước đục ngầu, bờ sông đầy rác thải nhựa bập bềnh sau mỗi dịp cúng ông Công ông Táo đã trở thành nỗi ám ảnh cho những người yêu môi trường.
Rồi đến chuyện những chú cá chép đáng lẽ được sống tự do, lại phải chịu cảnh “chết tức tưởi” ngay sau khi được “phóng sinh”. Có người mang cá đã yếu, cá bệnh đi thả. Có người lại thả cá một cách thô bạo, vứt thẳng từ trên cầu cao xuống nước, khiến cá chưa kịp bơi đã va đập mạnh và mất mạng. Hay đơn giản hơn, việc thả cá vào những con sông, hồ cạn nước, ô nhiễm nặng, hoặc dòng chảy quá xiết cũng chẳng khác nào đưa chúng vào “miệng cọp”.
Hành động phóng sinh cần xuất phát từ tâm, từ lòng từ bi và mong muốn vạn vật được sống. Nếu thả cá mà cá chết ngay sau đó, hoặc thả kèm rác thải khiến môi trường thêm ô nhiễm, thì hành động ấy khó có thể gọi là trọn vẹn thiện lành. Chúng ta thả cá để cầu an, cầu phúc, chứ không phải để tự trấn an lương tâm bằng một hành động vô nghĩa.
Hãy để cá được sống, đừng chỉ để mình yên tâm!
Vậy làm thế nào để việc thả cá chép tiễn Táo quân thực sự là một nét đẹp văn hóa? Điều quan trọng nhất là ý thức của mỗi người dân. Hãy chọn mua những chú cá khỏe mạnh, bơi lội linh hoạt. Khi thả, nhẹ nhàng đặt cá xuống nước ở những nơi có dòng chảy ổn định, sạch sẽ và đảm bảo đủ nước để cá có thể sinh sống.
Đặc biệt, hãy nói KHÔNG với túi nilon, bát đĩa cúng hay bất cứ loại rác thải nào đi kèm. Chúng ta có thể dùng chậu, xô để đựng cá và sau đó đổ ngược nước vào để cá tự bơi ra. Hãy nhớ, mục đích của việc phóng sinh là để “cá được sống”, chứ không phải để chúng ta “yên tâm” đã hoàn thành nghi lễ một cách qua loa, gây hại cho thiên nhiên và chính cuộc sống của chúng ta về sau.
Mong rằng, mỗi dịp 23 tháng Chạp về, chúng ta sẽ thấy nhiều hơn những hành động đẹp, văn minh, để truyền thống thiêng liêng này mãi mãi là niềm tự hào của dân tộc, chứ không phải là chủ đề gây tranh cãi vì những tác động tiêu cực đến môi trường.
